argument-238529_640

Obrona konieczna posiadacza w przepisach Kodeksu cywilnego

Obrona konieczna jest terminem, który niewątpliwie większości ludzi kojarzy się z prawem karnym. Należy jednak pamiętać, że pojęcie obrony koniecznej występuje również w Kodeksie cywilnym i dotyczy ono obrony posiadacza rzeczy przed bezprawnym zamachem na jego dobra materialne.

argument-238529_640

Pojęcie posiadacza, posiadania i rzeczy

Definicja posiadacza rzeczy zawarta została w art. 336 k.c. Jeżeli posiadaczem rzeczy jest jej właściciel lub osoba, która rzeczą włada „jak właściciel”- wówczas mówimy o posiadaniu samoistnym. Posiadaczem jest również osoba, której przysługuje określone władztwo nad rzeczą, wynikające zazwyczaj z innego stosunku prawnego- np. użytkownik, najemca czy dzierżawca. Zgodnie z art. 336 osoba taka jest posiadaczem zależnym.

Aby można było mówić o posiadaniu danej rzeczy przez posiadacza niezbędne są dwa elementy- możliwość władania daną rzeczą i chęć wykonywania tego władania przez posiadacza.

Rzeczą, w myśl Kodeksu cywilnego, jest każda wyodrębniona z przyrody rzecz policzalna (np. nieruchomość, samochód, woda w butelkach). Nie będzie zatem rzeczą np. obłok gazów albo ocean. Zgodnie z art. 45 k.c. rzeczami mogą być tylko przedmioty materialne.

W jakich sytuacjach można stosować obronę konieczną?

Obrona konieczna posiadania może zostać zastosowana przez posiadacza, aby odeprzeć samowolne naruszenie jego posiadania. Zastosowanie obrony koniecznej następuje zatem w momencie zamachu na rzecz znajdującą się w jego posiadaniu. Istotny jest więc moment zastosowania obrony koniecznej- może ona odnosić się jedynie do zdarzeń następujących w danym momencie, mających charakter naruszenia posiadania. W praktyce oznacza to, że posiadacz może zastosować obronę konieczną np. w celu przyłapania na gorącym uczynku złodzieja, który w danym momencie kradnie jego samochód. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, posiadacz broniący posiadania w ramach obrony koniecznej, może zastosować w ostateczności również przemoc, jeżeli wykorzystanie innych środków nie może uchylić bezprawnego zamachu na daną rzecz.

Istotne jest, aby przy stosowaniu obrony koniecznej nie dać się ponieść emocjom związanym z bezprawnych zamachem na rzecz i pamiętać o nieprzekraczaniu granic obrony koniecznej. W takiej sytuacji należy odpowiednio wyważyć proporcje pomiędzy dokonywanym naruszeniem posiadania a środkami, którymi przeciwdziała się takiemu bezprawnemu zamachowi. Za przekroczenie granic obrony koniecznej może zostać uznane np. postrzelenie złodzieja, który usiłował ukraść telefon komórkowy.

Przeczytaj też:  Warunkowe zawieszenie wykonania kary

Wyłączenie odpowiedzialności działającego w obronie koniecznej

Art. 423 k.c. wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą każdego, kto działał w obronie koniecznej odpierając bezpośredni i bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby.

W Kodeksie karnym zagadnienie obrony koniecznej uregulowane zostało w art. 25. Również na gruncie regulacji karnych obrona konieczna dokonana we właściwych granicach wyłącza odpowiedzialność osoby, która stosuje ją aby odeprzeć bezprawny atak na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

 

Autor: Radosz Pawlikowski

Podziel się artykułem: